{"id":3353,"date":"2025-08-12T14:44:21","date_gmt":"2025-08-12T07:44:21","guid":{"rendered":"https:\/\/hienbacsi.com\/?p=3353"},"modified":"2025-08-12T14:44:21","modified_gmt":"2025-08-12T07:44:21","slug":"quyen-sach-giai-phau-hoc-so-sanh-dau-tien-o-anh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/2025\/08\/12\/quyen-sach-giai-phau-hoc-so-sanh-dau-tien-o-anh\/","title":{"rendered":"Quy\u1ec3n s\u00e1ch gi\u1ea3i ph\u1eabu h\u1ecdc so s\u00e1nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf Anh"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"p1\"><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">ThS.BS Tr\u1ea7n H\u1eefu Hi\u1ec1n<\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"p2\"><strong>\u2022 T\u1ed1t nghi\u1ec7p b\u1eb1ng DIU \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Corse \u2013 C\u1ed9ng h\u00f2a Ph\u00e1p<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"p2\"><strong>&#8211; Tu nghi\u1ec7p t\u1ea1i b\u1ec7nh vi\u1ec7n King\u2019s College Hospital Lu\u00e2n \u0110\u00f4n Anh Qu\u1ed1c<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"p2\"><strong>\u2022 Th\u00e0nh vi\u00ean H\u1ed9i Nghi\u00ean C\u1ee9u Gan Ch\u00e2u \u00c2u (EASL)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"768\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9912-768x1024.jpg\" class=\"wp-image-3352\" srcset=\"https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9912-768x1024.jpg 768w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9912-225x300.jpg 225w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9912-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9912-1170x1560.jpg 1170w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9912-585x780.jpg 585w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9912.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Bs Hi\u1ec1n th\u0103m b\u1ea3o t\u00e0ng Nature History Museum Lu\u00e2n \u0110\u00f4n Anh Qu\u1ed1c<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>\ud83d\udcd6 Cu\u1ed1n s\u00e1ch <em>Orang-Outang, sive Homo Sylvestris: or, The Anatomy of a Pygmie Compared with that of a Monkey, an Ape, and a Man<\/em> \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0o n\u0103m 1699 t\u1ea1i London b\u1edfi Edward Tyson l\u00e0 m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m khoa h\u1ecdc mang t\u00ednh c\u00e1ch m\u1ea1ng trong l\u1ecbch s\u1eed. Cu\u1ed1n s\u00e1ch b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb cu\u1ed9c m\u1ed5 x\u1ebb th\u1ef1c t\u1ebf m\u1ed9t con tinh tinh non \u0111\u01b0\u1ee3c mang t\u1eeb Angola \u0111\u1ebfn Anh, n\u01a1i n\u00f3 qua \u0111\u1eddi sau v\u00e0i th\u00e1ng. V\u1edbi 108 trang chi ti\u1ebft, Tyson m\u00f4 t\u1ea3 gi\u1ea3i ph\u1eabu tinh tinh, so s\u00e1nh c\u1ea5u tr\u00fac c\u01a1 th\u1ec3 c\u1ee7a n\u00f3 v\u1edbi kh\u1ec9, v\u01b0\u1ee3n v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u0111\u1ebfn n\u00e3o b\u1ed9, x\u01b0\u01a1ng ch\u1eadu v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng c\u0169ng nh\u01b0 kh\u00e1c bi\u1ec7t. Ph\u1ea7n ph\u1ee5 l\u1ee5c l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i lu\u1eadn tri\u1ebft h\u1ecdc-ng\u1eef h\u1ecdc, gi\u1ea3i m\u00e3 c\u00e1c sinh v\u1eadt huy\u1ec1n tho\u1ea1i c\u1ed5 \u0111\u1ea1i nh\u01b0 pygmies (ng\u01b0\u1eddi l\u00f9n), cynocephali (ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ch\u00f3), satyrs (th\u1ea7n d\u00ea) v\u00e0 sphinges (nh\u00e2n s\u01b0), k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng ch\u00fang th\u1ef1c ch\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1c lo\u00e0i linh tr\u01b0\u1edfng ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i con ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 truy\u1ec1n thuy\u1ebft. \u0110\u01b0\u1ee3c minh h\u1ecda b\u1eb1ng c\u00e1c b\u1ea3n v\u1ebd gi\u1ea3i ph\u1eabu tinh x\u1ea3o, cu\u1ed1n s\u00e1ch kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 t\u00e0i li\u1ec7u khoa h\u1ecdc m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 k\u1ef7 v\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed, v\u1edbi b\u1ed9 x\u01b0\u01a1ng tinh tinh v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0ng b\u00e0y t\u1ea1i B\u1ea3o t\u00e0ng L\u1ecbch s\u1eed T\u1ef1 nhi\u00ean London ng\u00e0y nay.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"768\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9934-768x1024.jpg\" class=\"wp-image-3349\" srcset=\"https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9934-768x1024.jpg 768w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9934-225x300.jpg 225w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9934-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9934-1170x1560.jpg 1170w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9934-585x780.jpg 585w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9934.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Quy\u1ec3n s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0ng b\u00e0y t\u1ea1i b\u1ea3o t\u00e0ng Natural History Museum \u1edf Lu\u00e2n \u0110\u00f4n Anh Qu\u1ed1c \ufffc<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>\ud83c\udf0d Trong b\u1ed1i c\u1ea3nh khoa h\u1ecdc th\u1ebf k\u1ef7 17 \u0111ang chuy\u1ec3n m\u00ecnh t\u1eeb t\u01b0 duy th\u1ea7n h\u1ecdc sang th\u1ef1c nghi\u1ec7m, t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a Tyson mang \u00fd ngh\u0129a v\u01b0\u1ee3t th\u1eddi \u0111\u1ea1i. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean m\u1ed9t con linh tr\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng t\u1ea1i ch\u00e2u \u00c2u, v\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 th\u00e1ch th\u1ee9c quan ni\u1ec7m truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u1ec1 \u201cchu\u1ed7i sinh v\u1eadt v\u0129 \u0111\u1ea1i\u201d \u2013 n\u01a1i con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n t\u00e1ch bi\u1ec7t v\u1edbi \u0111\u1ed9ng v\u1eadt. V\u1edbi s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u1ee7a H\u1ed9i Ho\u00e0ng gia Anh (Royal Society), cu\u1ed1n s\u00e1ch nhanh ch\u00f3ng tr\u1edf th\u00e0nh t\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o quan tr\u1ecdng, \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc sau n\u00e0y nh\u01b0 Carl Linnaeus (cha \u0111\u1ebb ph\u00e2n lo\u1ea1i h\u1ecdc) v\u00e0 Charles Darwin (cha \u0111\u1ebb thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a). D\u00f9 ban \u0111\u1ea7u hi\u1ebfm v\u00e0 \u00edt \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1i b\u1ea3n, \u0111\u1ebfn n\u0103m 1966, n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n l\u1ea1i v\u1edbi ph\u1ea7n gi\u1edbi thi\u1ec7u c\u1ee7a Ashley Montagu, gi\u00fap lan t\u1ecfa gi\u00e1 tr\u1ecb khoa h\u1ecdc \u0111\u1ebfn c\u00f4ng ch\u00fang r\u1ed9ng r\u00e3i h\u01a1n. Tyson \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n vinh l\u00e0 \u201ccha \u0111\u1ebb c\u1ee7a gi\u1ea3i ph\u1eabu h\u1ecdc so s\u00e1nh\u201d v\u00e0 \u201ccha \u0111\u1ebb c\u1ee7a linh tr\u01b0\u1edfng h\u1ecdc\u201d, \u0111\u1eb7t n\u1ec1n m\u00f3ng cho nhi\u1ec1u l\u0129nh v\u1ef1c nh\u01b0 sinh h\u1ecdc, nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc v\u00e0 y h\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"768\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9928-768x1024.jpg\" class=\"wp-image-3350\" srcset=\"https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9928-768x1024.jpg 768w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9928-225x300.jpg 225w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9928-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9928-1170x1560.jpg 1170w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9928-585x780.jpg 585w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9928.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">ThS BS Hi\u1ec1n \u0111i tu nghi\u1ec7p chuy\u00ean khoa gan t\u1ea1i Lu\u00e2n \u0110\u00f4n Anh Qu\u1ed1c<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>\ud83e\udde0 Edward Tyson (1650-1708), t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch, l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e1c s\u0129 v\u00e0 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc xu\u1ea5t s\u1eafc th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u c\u1ee7a khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. Sinh ra t\u1ea1i Bristol trong gia \u0111\u00ecnh th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n, \u00f4ng h\u1ecdc y t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Oxford, sau \u0111\u00f3 chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn London l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i Gresham College v\u00e0 B\u1ec7nh vi\u1ec7n Bethlehem (Bedlam). V\u1edbi vai tr\u00f2 Fellow c\u1ee7a Royal Society t\u1eeb n\u0103m 1679 v\u00e0 Ti\u1ebfn s\u0129 Y khoa t\u1eeb Cambridge n\u0103m 1680, Tyson \u0111\u00e3 xu\u1ea5t b\u1ea3n nhi\u1ec1u nghi\u00ean c\u1ee9u n\u1ed5i b\u1eadt v\u1ec1 gi\u1ea3i ph\u1eabu \u0111\u1ed9ng v\u1eadt nh\u01b0 c\u00e1 heo, r\u1eafn \u0111u\u00f4i chu\u00f4ng, giun s\u00e1n v\u00e0 opossum tr\u01b0\u1edbc khi ho\u00e0n th\u00e0nh c\u00f4ng tr\u00ecnh v\u1ec1 tinh tinh. Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u00f4ng kh\u00e9p l\u1ea1i n\u0103m 1708 do b\u1ec7nh t\u1eadt, nh\u01b0ng di s\u1ea3n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u2013 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 cu\u1ed1n <em>Orang-Outang<\/em> \u2013 v\u1eabn l\u00e0 c\u1ed9t m\u1ed1c quan tr\u1ecdng. N\u00f3 kh\u00f4ng ch\u1ec9 ch\u1ee9ng minh m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 gi\u1eefa ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 linh tr\u01b0\u1edfng m\u00e0 c\u00f2n m\u1edf ra con \u0111\u01b0\u1eddng cho c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a sau n\u00e0y, g\u00f3p ph\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i c\u00e1ch nh\u00e2n lo\u1ea1i nh\u00ecn nh\u1eadn v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a m\u00ecnh trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"449\" height=\"544\" src=\"https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_0805.jpg\" class=\"wp-image-3351\" srcset=\"https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_0805.jpg 449w, https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_0805-248x300.jpg 248w\" sizes=\"(max-width: 449px) 100vw, 449px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Edward Tyson<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ThS.BS Tr\u1ea7n H\u1eefu Hi\u1ec1n \u2022 T\u1ed1t nghi\u1ec7p b\u1eb1ng DIU \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Corse \u2013 C\u1ed9ng h\u00f2a Ph\u00e1p &#8211; Tu nghi\u1ec7p t\u1ea1i b\u1ec7nh vi\u1ec7n King\u2019s College Hospital Lu\u00e2n \u0110\u00f4n Anh Qu\u1ed1c \u2022&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3349,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45,104],"tags":[117,126,67],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/hienbacsi.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/img_9934.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3353"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3353"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3354,"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3353\/revisions\/3354"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3349"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hienbacsi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}